Fragment szesnastowiecznego kartusza herbowego z Królewskim Orłem odnaleziony podczas prac rewitalizacyjnych w zamku

Powstałe w 1934 roku społeczne Muzeum Ziemi Sanockiej, od 1968 r. państwowe Muzeum Historyczne, prezentuje swoje zbiory we wszystkich salach renesansowego zamku. Budynek zamkowy wzniesiony przez starostę Mikołaja Wolskiego w latach 1523-48, z dobudowanymi później dwoma skrzydłami, w swojej ponad czterystuletniej historii zatracał pierwotny wygląd, ulegając potrzebom i gustom kolejnych gospodarzy.

Badania wykopaliskowe, materiał źródłowy i ikonograficzny pozwoliły na częściowe odtworzenie jego wyglądu, lecz dopiero kapitalny remont budynku zamkowego ujawnił ukryte w czasie licznych przebudowań i napraw podziały wewnętrzne, układ okien i drzwi, elementy kamieniarki, które zostały zachowane i jeśli to było możliwe zrekonstruowane. Zamek w czasie swojej świetności był okazałą rezydencją, stanowiącą własność królewską – tytułem oprawy królowej Bony, której rodowy kartusz herbowy Sforzów pozostał w herbie Sanoka do dziś. Przy murach obwodowych, po obydwu stronach bramy, funkcjonowało zaplecze gospodarcze pomieszczenia mieszkalne dla służby, stajnie, wozownia, zbrojownia, kuchnia, łaźnia, piekarnia, browar, których fundamenty odsłaniane są w trakcie trwających od kilku lat wykopalisk. Zachowana do dzisiaj studnia powstała za czasów starosty Mikołaja Wolskiego w 1. poł. XVI w. Zespół zamkowy powstał na terenie wzgórza nad Sanem, oddzielonego ukształtowaniem, ale ściśle związanego z miastem, które uzyskało prawa jeszcze w okresie przynależności do Rusi w 1339 r., a w 1340 r. wraz z przyległymi ziemiami przyłączone zostało do Korony. Na wzniesieniu nadsańskim istniała średniowieczna warownia z zamkiem, którego gośćmi byli: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło z trzecią żoną Elżbietą Granowską z Pilczy (po ślubie w Sanoku), kardynał Oleśnicki, a rezydowały: czwarta żona Władysława Jagiełły królowa Zofia (Sonka) i królowa Izabela Węgierska, wdowa po Janie Zapolyi. Zamek średniowieczny (prawdopodobnie północna część obecnego budynku), mury obronne o grubości 4 łokci (2,4 m), masywna, kamienna, gotycka wieża z czasów Fragment szesnastowiecznego kartusza herbowego Sforzów odnaleziony podczas prac rewitalizacyjnych w zamkukróla Kazimierza Wielkiego, wieża ceglana, most zwodzony i fosy stanowiły potężny zespół obronny, będący jednocześnie ważnym punktem strategicznym na pograniczu polsko-rusko-węgierskim. Obecność ciosów romańskich w reliktach architektury gotyckiej daje nadzieję na cofnięcie metryki murowanych przedsięwzięć budowlanych. Natomiast cmentarzysko, ślady wałów ziemnych, drewnianych budowli mieszkalnych, jamy o charakterze gospodarczym, duża ilość zabytkowych przedmiotów codziennego użytku i militariów odsłoniętych w trakcie wykopalisk dokumentuje życie wczesnośredniowiecznego grodu obronnego, usytuowanego na wzgórzu od końca XI w. Prowadzone w latach dziewięćdziesiątych prace budowlano-konserwatorskie pozwoliły w dużym stopniu przywrócić głównej budowli wygląd z roku 1558, znany dość dobrze dzięki zachowanemu inwentarzowi. Prawie w niezmienionym stanie zachowały się piwnice zamku, do których prowadziły schodki z dziedzińca. Poziom piwnic był zróżnicowany, zamiast podłogi była ubita ziemia. Drewniane stropy zmieniono na kamienne sklepienia dopiero między 1548 a 1558 r. Wówczas również duże piwnice pod izbą i sienią przedzielono murem działowym na mniejsze, połączone między sobą przejściem z kamiennym portalem. W XIX w. zasypano zejścia zewnętrzne i przekuto przejścia wewnętrzne między piwnicami. W trakcie prac konserwatorskich, kierując się względami ekspozycyjnymi, pogłębiono piwnice i położono ceglaną posadzkę.

 

Emanuel von Kronbach, Widok zamku w Sanoku, 1825 r. M.B. Stęczyński, Zamek w Sanoku nad Sanem, 1846 r. Zamek w Sanoku w drzeworycie Franciszka Kostrzewskiego zamieszczonym w Tygodniku Ilustrowanym, 1863 r. Napoleon Orda (1807-1883), Sanok nad rzeką Sanem, Galicya - Widok na zamek królewski w Sanoku, 1880 r., litografia
Południowe skrzydło zamku - siedziba ck starostwa, pocz. XX w. Sanocki zamek po rozebraniu skrzydła południowego, przed 1914 r. Zamek w Sanoku, lata 30. XX w. Odbijanie tynków z fasady sanockiego zamku w latach okupacji niemieckiej, lata 40. XX w.
Zamek przed odbudową skrzydła południowego, 2008 r.
Sanocki zamek przed rozbudową, zima 2009 r.
Południowe skrzydło zamku po rozbudowie, 2011 r. Widok zamku po odbudowie południowego skrzydła, 2011 r.
Dziedziniec zamkowy po rewitalizacji w 2013 r. Zamkowe mury po rewitalizacji w 2013 r. Dziedziniec zamkowy po rewitalizacji w 2013 r. Południowe skrzydło zamku po rewitalizacji w 2013 r.
Sanocki zamek po rewitalizacji. 2015 r. Dziedziniec zamkowy po rewitalizacji w 2013 r. Dziedziniec zamkowy po rewitalizacji w 2013 r. Dziedziniec zamkowy po rewitalizacji w 2013 r.

 

Zamkowe podziemia po rewitalizacji w latach 90. XX w.

Główne wejście do zamku, umieszczone na prawo od osi budynku, zdobione było kamiennym (piaskowiec) portalem zwieńczonym klasycznym trójpodziałem z wypukłym gzymsem, fryzem, w którym umieszczone były herby: po środku orzeł, po bokach herb Sforzów  związanych z własnością królowej Bony i litewska „Pogoń”. Architraw powiązany był z kamieniami węgarów. W obszernej sieni kamienne portale wprowadzały do znajdujących się w amfiladzie izb i komnat. Z prawej strony zachowało się kamienne obramienie otworu piecowego. Nie zachowany piec znajdował się w izdebce obok sieni. Z sieni prowadziła drewniana klatka schodowa. Aktualna została wybudowana w mniejszych salach, tak jak w XIX w. zrobili to przebudowujący zamek Austriacy. Oni też zatarli renesansowy charakter budowli, wyrzucając renesansową kamieniarkę, przemurowując otwory drzwiowe i okienne. Dzięki odkryciom autentycznej kamieniarki, w XIX-wiecznych przemurowaniach zostały zrekonstruowane prawie wszystkie portale i w całości kamieniarka okienna. W dwóch (południowej i północnej) komnatach piętra portale prowadziły do tzw. “miejsca potrzebnego” ówczesnych zamkowych ubikacji. Przy jednym z portali zachowało się częściowo lavabo kamienna umywalka. We wnętrzach zrekonstruowano drewniane stropy, a na posadzkę zgodnie z opisem inwentarzowym zastosowano cegłę.

 

 

DZIEJE WZGÓRZA ZAMKOWEGO

 

  • •   XI-XIII/XIV w. (okres przynależności Ziemi Sanockiej do Rusi) - na wzgórzu istnieje gród obronny z drewnianą zabudową i cmentarzyskiem, otoczony wodami Sanu, potoku Płowieckiego, wałem ziemnym z ostrokołem i fosą z przerzuconym nad nią zwodzonym mostem

  • •  1339 r. Sanok otrzymuje prawa miejskie nadane przez ruskiego księcia Jerzego II Trojdenowicza

  • •  1340-1341 r. przyłączenie Ziemi Sanockiej przez króla Kazimierz Wielkiego do Korony

  • •  po 1341 r. za panowania króla Kazimierza Wielkiego w północnej części wzgórza powstaje średniowieczna warownia złożona z pierwotnego, nie zachowanego do dzisiaj zamku (w którym kilkakrotnie przebywał król, a później książę Władysław Opolczyk), gotyckiej, kamiennej wieży obronnej z więzieniem w partii podziemnej, której pozostałości zostały odkryte w trakcie wykopalisk oraz muru obronnego

  • •  2 maja 1417 r. w zamku odbywa się wesele króla Władysława Jagiełły z trzecią żoną Elżbietę Granowską

  • •   po 1434 r. w sanockim zamku wdowieńskie lata spędza czwarta żona króla Władysława Jagiełły Zofia (Sonka), której gościem był w 1440 r. kardynał Zbigniew Oleśnicki

  • •  1523-1548 starosta sanocki Mikołaj Wolski, z polecenia królowej Bony średniowieczny zamek rozbudowuje i zmienia w zachowaną do dziś renesansową rezydencję wraz z zapleczem gospodarczym

  • •  1555-1556 r. zamek należy do węgierskiej królowej Izabeli, siostry króla Zygmunta Augusta, a wdowy po Janie Zapolyi

  • •  XVII i XIX w. zamek rozbudowuje się i powiększa o rozebrane w XIX i XX w. skrzydło północne i południowe

  • •  XIX w. w czasach zaboru austriackiego wyburzono wszystkie budynki z wyjątkiem zmienionej licznymi przeróbkami i remontami budowli zamkowej

 

Maria Zielińska, Piotr Kotowicz, Wiesław Banach

Więcej o siedzibie, historii i działalności Muzeum Historycznego w Sanoku przeczytasz tutaj...

 

Informacje podstawowe

Godziny otwarcia:

od 2 listopada do 31 marca
pon. 8:00 - 12:00
wt. 9:00 - 17:00
śr. 9:00 - 17:00
czw. 9:00 - 15:00
pt. 9:00 - 15:00
sob. 9:00 - 15:00
niedz. 9:00 - 15:00

 

od 1 kwietnia do 31 października
pon. 8:00 - 12:00
wt. 9:00 - 17:00
śr. 9:00 - 17:00
czw. 9:00 - 17:00
pt. 9:00 - 17:00
sob. 9:00 - 17:00
niedz. 9:00 - 17:00

 

Bilety:
normalne – 18 zł
ulgowe – 13 zł
rodzinne – 48 zł
przewodnik w języku polskim – 55 zł
przewodnik w języku angielskim, francuskim lub niemieckim – 70 zł
(po wcześniejszym ustaleniu w kasie
lub tel. + 48 13 46 306 09 wew. 35)
Rezerwacje przewodników (oprowadzanie indywidualne i grupowe) prosimy kierować na adres e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Kasa muzeum nie prowadzi sprzedaży biletów on-line.

Więcej o warunkach zwiedzania...

 

W muzeum funkcjonuje winda i toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych.

 

JAK DO NAS DOJECHAĆ? GDZIE SPAĆ?...  Więcej o możliwościach dojazdu i zakwaterowania

 

© Muzeum Historyczne w Sanoku jest wyłącznym posiadaczem praw autorskich do dzieł Zdzisława Beksińskiego

Polecamy

Nasza strona na Facebooku  Nasz kanał na Youtube Nasze konto na Instagramie
 

  

 

Deklaracja dostępności Muzeum Historycznego w Sanoku  

 

Kup reprodukcję obrazu Beksińskiego

 
 

 Vivid Gallery    sprzedaż fotografii i grafik Zdzisława Beksińskiego

 

Polecamy
Portal Muzeum Dziedzictwa Kresów
Dawnej Rzeczypospolitej

 
https://kresymuzeum.pl/pl/strona-glowna
 

Rezerwacja noclegów w pobliżu Muzeum Historycznego w Sanoku 

 


Zamek Królewski w Sanoku oraz Galeria Zdzisława Beksińskiego 
w ofercie portalu atrakcje.info.pl 

 

Wydarzenia